تبلیغات
سعید معیدفر - بررسی شادی در جامعه ایران

بررسی شادی در جامعه ایران

نویسنده : معیدفر
تاریخ:یکشنبه 23 مرداد 1390-01:16 ب.ظ

مصاحبه روزنامه شرق با با دکتر سعید معید فر
شادى چیست؟ حالتى درونى كه هیچ ارتباطى با عوامل بیرونى ندارد یا احساسى كه محیط اجتماعى بر آن تاثیر مى گذارد؟ انتخاب هركدام از دو تعریف فوق از آنجا مهم است كه راه هاى متفاوتى براى نیل به شادى و فرحى پیش روى افراد مى گذارد. درونى انگاشتن مطلق شادى با كسب آن از طرق معنوى گره خورده و بر پایدارى و گذرا نبودن این حالت تاكید دارد. با این تعریف، شادى به عنوان سرور و انسان هاى شاد به عنوان انسان هاى سعادتمند تلقى مى شوند. در كتب دینى افرادى كه شاد، مسرور و متهیج هستند و بر شادى هاى مقطعى و گذرا دل خوش نمى كنند انسان هاى سعادتمند معرفى شده اند. ابوعلى سینا در كتاب «بهجت و سعادت» بر این اعتقاد است كه سعادت، نوع خاصى از لذت است كه با دخالت قوه عاقله پدید مى آید

بنابراین انسان تا به عرصه عقل و كمالات مربوط به آن وارد نشده و در محدوده حس، خیال، وهم و لذایذ آن باقى بماند به سعادت، شادى و شادابى متناسب با آن نمى رسد. به این ترتیب سعادت مراتب مختلفى دارد كه شامل شادى روحانى و نشاط و سرور جسمانى است.

مطابق تعابیر دینى جایگاه شادى هاى طبیعى و دنیوى [پایدار] كه با لذت هاى محسوس همراهند در زندگى مادى و جایگاه شادى هاى معنوى و اخروى [پایدار] در جنت رضوان الهى است. نكته مهم اینكه در آموزه هاى دینى، ممنوع و مقید شدن برخى از مراتب و اقسام شادى در بعضى حالات، به سبب مزاحمتى كه بین آن رتبه با مرتبه بهتر و برترى از شادى و سرور وجود دارد، توصیه شده است. ادیان الهى براى رفع غم و اندوه، شادى هاى مستقل را نهى كرده و آنان را موجب تشدید غم و اندوه دانسته اند. در عین حال اما بر شادى و سرور حقیقى سفارش شده و برخى انواع غم كه حسب ذات افراد انسانى، آنان را به سوى مطلوب و محبوب یعنى رضایت و شادى نامحدود و بیكران مى رساند نیز مطلوب دانسته اند.

علاوه بر تعاریف و مصادیق شادى در دین، این مقوله مورد علاقه جامعه شناسان، روانشناسان، مردم شناسان و متخصصان سایر علوم نیز هست. در این میان، جامعه شناسى، شادى را علاوه بر حالتى درونى به مثابه پدیده اى اجتماعى درنظر مى گیرد و بر تاثیر مولفه هاى اجتماعى و فرهنگى بر آن صحه مى گذارد. دكتر سعید معیدفر عضو هیات علمى دانشكده علوم اجتماعى دانشگاه تهران، صورت واضح شادى را تجلى حالت فرحى در چهره، رفتار و برخوردهاى افراد مى داند و مى گوید: پایه اصلى شادى و غم در درون انسان است اما چون انسان موجودى اجتماعى است شادى و غم او تا حد زیادى تحت تاثیر روابط با دیگران، میزان كسب موفقیت ها، تامین نیازها و انتظاراتش از محیط اجتماعى و حتى خدا است.

گرچه امروزه راه هاى متفاوت تجلى و نیل به شادى در فرهنگ هاى گوناگون به رسمیت شناخته شده است اما به طور كلى خنده، هیجان و حالت وجد به عنوان نماد جهانى شادى در نظر گرفته مى شود. برخى نیز با اعتقاد بر اینكه صور بیرونى رفتار انسان حسب صورت، قابل شناسایى نیست بر فهم و درك آن رفتار و حركت بر اساس یك فرهنگ خاص تاكید مى كنند. معیدفر در این خصوص مى گوید: نیات آدم ها در پشت رفتارشان تا حد زیادى تعیین كننده است. گاهى افراد مى خندند اما خنده آنها از سرشادى نیست، ناشى از یك نوع افسردگى، عدم موفقیت، طعنه به خود یا دیگرى است.

آرامش به عنوان یكى از زمینه هاى ایجاد شادى اگرچه در گرو عوامل مختلفى است اما رضایت از حیات، اعتقاد به وجود و نیز حمایت از سوى خداوند خصوصاً در آدم هاى دیندار در ایجاد این حالت در انسان مهم است. كارشناسان بر دعا به عنوان حالتى روحانى كه موجب انبساط خاطر شده تاكید كرده اما استفاده از نعمات دنیوى را هم فراموش نمى كنند. آنان با اشاره به اینكه توصیه هاى دین در استفاده از نعمات و آفریده هاى الهى، تنظیم روابط اجتماعى و ایجاد صلح نباید تحت تسلط سایر جنبه ها قرار گیرد. معتقدند بسیارى از شادى ها در ارتباط با اجتماع [خانواده و دوستان] و نیز درك متقابل و همكارى میان افراد یك گروه ایجاد مى شود. معیدفر در مواجهه با این موضوع تاكید مى كند: كسانى كه دین را صرفاً در وجوه غمبار آن خلاصه مى كنند درك صواب و درستى ندارند. خداوند نعمت هاى بسیارى براى بشر آفریده است كه استفاده از آنها انسان را شاد مى كند، برگزارى همه روزه به صورت یكنواخت و به یك سبك، حتى مى تواند حالات روحانى را كه به انسان شادى مى دهد زیر سئوال ببرد.

وى در عین حال بر تائید بسیارى از رسوم شادى آور ملى و باستانى ایرانى از سوى اسلام اشاره مى كند و سیره پیامبر و ائمه در بروز شادى و پنهان كردن غم را دلیل توجه ویژه اسلام به شادى و نهى غم و عبوسى مى داند. از آنجا كه خارج كردن بسیارى از مراسم ملى- دینى از حالت جمعى به تضعیف هویت جمعى كه منبع شادى است مى انجامد تقویت روح جمعى در فعالیت هاى گسترده اجتماعى به نبود احساس گسست از اجتماع میان تك تك افراد جامعه منتهى مى شود.

عرصه عمومى از نبود شادى رنج مى برد

شرایط تاریخى، جغرافیایى هر كشورى، در ایجاد ذهنیت افراد آن اجتماع از پدیده هاى روانى- فرهنگى نقش تردید ناپذیرى دارد. برخى پدیده ها به خصوص در حالت هاى بحرانى ایجاد ذهنیت نسلى كرده، به یك نسل هویتى متمایز مى بخشد. ویژگى هاى یك نسل چه بسا توسط نسل هاى قبلى یا بعدى نیز استفاده شود، اما براى آنها حكم چارچوب شكل دهنده را نداشته باشد. به رغم دگرگونى ذهنیت نسلى، برخى ذهنیت ها توسط نسل هاى الهام بخش تداوم مى یابند و به نسل هاى آینده حمله مى كنند.

سرزمین ما ایران به عنوان كشورى با شرایط اقلیمى- استراتژیك خاص، در معرض انواع بلایاى طبیعى و حمله اقوام مختلف غربى و شرقى نیز دستخوش بحران هاى داخلى بسیار بوده است. نبود ثبات و آرامش یا شرایط استبداد، افراد اجتماع را یا به سمت گروه هاى كوچك تر قومى- منطقه اى سوق مى داد و یا به خاطر تسلط مطلق حاكمیت مستبد اجازه هرگونه ابزار وجود را از آنان سلب مى كرد. گروه هاى قومى به خاطر قدرت فرهنگى خود علاوه بر تامین نیازهاى روحى افراد آن قوم، در كشاكش اتفاقات روزمره و حتى بحران ها تكیه گاه محكمى محسوب مى شدند. علاوه بر اعتقادات دینى، در این میان آداب و رسوم قومى با مراسم مختلف و وسیعى براى هر امر [خرمن كوبى، گلاب گیرى، عروسى، نوروز و...] علاوه بر توجه ویژه به آن، با التفاط زبان، موسیقى، حركات موزون و رنگ به نیاز ذاتى انسان براى احساس شادى و نشاط به خوبى پاسخ مى دادند. به تدریج كه قدرت قومیت ها در عرصه عمومى كمتر مى شد و دولت هاى غیر ملى یكى پس از دیگرى شكل مى گرفتند و از هم مى پاشیدند، كاركردهاى وسیع و همه جانبه قومى مورد تعرض قرار مى گرفتند.

دولت هاى زورگو با بى توجهى به مصالح عمومى اجازه هرگونه ابراز وجود جدى و تمام عیار را كه لازمه شادى است از مردم سلب مى كردند و با ایجاد شرایط سخت فرصتى، فراغتى و درآمدى براى كسى باقى نمى گذاشتند تا به شادى بیندیشد. این روند گرچه به منزله محو كامل رسوم قومى و نشاط منتج از آن نبود اما روزبه روز سیطره حاكمیت بر عرصه هاى خصوصى زندگى افراد را افزایش داد.

حوادث قبل و بعد از انقلاب اسلامى، جنگ، بحران هاى اقتصادى و سایر اتفاقاتى كه به تجربه در همه انقلاب هاى دنیا در قالب هاى مختلف ظاهر شده است، وضعیت شادى و نشاط در میان افراد اجتماع را وارد مرحله جدیدى كرد. ایدئولوژیك بودن انقلاب، گسترش قدرت حاكمیت و نیز شرایط سختى كه پیشتر ذكر شد، شادى را به صورت مقوله اى در حوزه اخلاق مطرح كرد. معیدفر استاد جامعه شناسى دانشگاه تهران در این خصوص مى گوید: بعد از همه انقلاب ها تلاش گسترده اى مى شود تا جنبه هاى عادى شادى مردم محدود شود. به خاطر تغییر معیارهاى اخلاقى و نیز شرایط سخت و الزام آور بعد از انقلاب ها به شادى هاى مردمى به صورت مقولات مبتذل و غیر اخلاقى نگریسته شده و در واقع شادى در قرنطینه قرار مى گیرد.

وى مى افزاید: به تدریج كه شرایط ویژه پس از انقلاب ها مى گذرد همه چیز به حال عادى باز مى گردد. با سپرى شدن روزهاى سخت- كه بر جنبه هاى خاص و بیشتر غم انگیز تكیه مى شود- باید جنبه هاى مغفول مانده در فرهنگ را تقویت كرد و به تعادل رسید.

ادامه برخى شیوه هاى سختگیرانه و بى اعتمادى مردم به برخى از بخش ها به ویژه درپى برخى سخت گیرى ها نسبت به بدیهیات عناصر فرهنگى، كار را به جایى رساند كه به زعم اكثر صاحب نظران اكنون ما داراى دو عرصه فرهنگى در كشور هستیم، عرصه خصوصى و عرصه عمومى. با وجود حاكمیت افزون تر شادى بر گروه هاى كوچك خانواده، دوستان و خویشاوندان، عرصه عمومى هنوز از نبود تعادل در این زمینه رنج مى برد. معیدفر با اشاره به برطرف شدن خلاء شادى در عرصه خصوصى معتقد است: مشكل در عرصه عمومى است چرا كه مدیریت این عرصه با دولت است و به خاطر رویكردهاى خاص حكومت به ویژه در دوران هاى گذشته جنبه هاى غم انگیز در این عرصه تسلط دارند. وى مى افزاید: در گذشته تصور بر این بوده كه تاكید بر جنبه هاى غم انگیز فرهنگ باعث پالایش و تذهیب بیشتر جامعه مى شود ولى امروز مشخص شده است كه اصرار بیش از اندازه در این زمینه به یك عكس العمل منفى منجر شده و حتى مى تواند باعث تقویت ابتذال و شادى هاى مبتذل در جامعه شود.بنابرآنچه گذشت براى ایجاد تعادل در وضعیت روانى جامعه، نقش دولت در ایجاد و تبلیغ مراسم شادى آور در عرصه عمومى و تقویت و اجازه ابراز شادى در حوزه خصوصى، انكارناپذیر است.

از آنجا كه امروزه بخشى از سرنوشت ما در دست دولت هاست گره بسیارى از مسائل شخصى و فردى ما نیز به دست آنها باز مى شود. افزایش اشتغال به خصوص براى جوانان كه شادى از طریق آنان به جامعه تسرى مى یابد، تلاشى براى حاكمیت عدالت اجتماعى و كاهش فاصله طبقاتى، تنظیم اوقات فراغت، ترغیب فرهنگ گردشگرى، رواج شادى و نه لودگى از طریق رادیو و تلویزیون، تنظیم شیوه هاى مناسب تعلیم و تربیت همراه با شادى، توجه نسبت به شیوه هاى مدیریتى مناسب و پر نشاط در سازمان هاى دولتى و حتى غیر دولتى و ایجاد تعادل جنسیتى در معادله شادى به صورت برنامه هاى كوتاه مدت و بلند مدت براى ایجاد انگیزه در افراد و نیز زدودن رخوت، پوچى و افسردگى از جامعه ضرورى به نظر مى رسد.

مهم تر از همه ترویج آزادى، احترام به باورهاى شخصى و خرده فرهنگ هاى موجود و درك نیازهاى زمانه است. شادى براى زیباتر و قابل تحمل كردن زندگى رابطه مستقیمى با ابراز وجود و احساس امنیت دارد احساس امنیتى كه ناشى از توان ابراز وجود در تمامى ابعاد طبیعى و كسب كلیه حقوق انسانى است. به گفته دكتر معیدفر، مى توان شاد بود و جامعه مبتذلى نداشت و مى توان غمگین اما سرتاپا آلوده به ابتذال بود

روزنامه شرق



نوع مطلب : مصاحبه ها 

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
How you can increase your height?
پنجشنبه 23 شهریور 1396 07:22 ب.ظ
What's up to every body, it's my first visit of this website; this weblog
carries awesome and actually fine information in support of visitors.
How did the Achilles tendon get it's name?
شنبه 11 شهریور 1396 06:01 ب.ظ
Have you ever considered publishing an e-book or guest authoring on other websites?

I have a blog centered on the same topics you discuss and would
really like to have you share some stories/information. I know my subscribers would
value your work. If you are even remotely interested, feel free to send me an e-mail.
anonymous std testing
یکشنبه 4 تیر 1396 10:33 ب.ظ
بسیار قلب از خود نوشتن در حالی که صدایی مناسب در
آیا نه کار بسیار خوب با من پس از برخی از زمان.

جایی درون پاراگراف شما قادر به من مؤمن متاسفانه فقط
برای کوتاه در حالی که. من با این حال مشکل خود را با جهش در منطق و یک
ممکن است را سادگی به کمک پر همه
کسانی معافیت. اگر شما که می توانید انجام من را قطعا بود
در گم.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر