تبلیغات
سعید معیدفر - ایرانی‌ها تبعیض‌گرا نیستند

ایرانی‌ها تبعیض‌گرا نیستند

نویسنده : معیدفر
تاریخ:پنجشنبه 12 مرداد 1391-05:25 ب.ظ

سعید معید‌فر، جامعه‌شناس در گفت‌وگو با «شرق»:

آیا ایرانیان مردمی تبعیض‌گرا هستند؟ پاسخ این سوال مثبت است یا منفی. اگر جواب مثبت است نشانه‌های آن كجاست، چه آماری از تبعیض‌ها در ایران هست، و اگر جواب منفی است پس برخی رفتارهای تبعیض‌آمیز با افغان‌ها و افراد متعلق به بعضی قومیت‌ها نشانه چیست؟ در همین رابطه با «سعید معیدفر» استاد جامعه‌شناسی دانشگاه تهران گفت‌وگو كرده‌ایم. گفت‌وگو را در ادامه بخوانید.

از دیدگاه جامعه‌شناسانه تعریف تبعیض‌گرایی چیست؟
قایل بودن به برتری یك نژاد بر نژاد دیگر را می‌توان اصلی‌ترین مشخصه تبعیض‌گرایی دانست. هرگاه جمعیتی از یك نژاد خاص چه به لحاظ رنگ پوست و چه به لحاظ قومیت خاص، رفتارهایی از خود بروز دهند كه سرمنشاء تبعیض علیه نژاد یا قومی دیگر باشد و كسانی قایل به تفاوت جدی میان خود و فرد یا افرادی از نژادی دیگر باشند كه منجر به برتر دانستن خود و روا داشتن تبعیض و سوءرفتار و تحقیر دیگری شود، آن رفتار تبعیض‌گراست. شكل بارز آن را هم می‌توان جریان آپارتاید در آفریقای جنوبی یا نحوه برخورد با قوم... در هند كه آنها را نجس می‌دانند، دانست.
حالا با این تعریف آیا می‌توان ایرانیان را مردمی تبعیض‌گرا دانست؟ البته منظورم فقط رفتار امروز ایرانیان نیست، از گذشته تا امروز؟
ایران به لحاظ جغرافیای سیاسی وضعیتی داشته است كه تا الان من به موردی برنخورده‌ام كه بتوان آن رفتار را در قالب تبعیض‌گرایی تعریف و عنوان كنم. دست‌كم من تا الان به هیچ مورد خاصی برخورد نكرده‌ام و البته طبیعی هم هست، جغرافیای سیاسی ایران به گونه‌ای بوده كه از نژادهای مختلف در گوشه و كنار این سرزمین در كنار هم زندگی كرده‌اند از نژاد‌ها و قومیت‌های مختلف، این قوم‌ها و نژاد‌ها هم قرن‌های متمادی بدون درگیری و اختلاف خاصی در كنار هم زندگی كردند. در هیچ دوره‌ای نیز هیچ‌كدام از این نژادها مباحثی مانند ناب‌گرایی نژاد و برتری خود بر دیگری را مطرح نكرده است. در تاریخ كمتر موردی هست كه گزارش از اذیت و آزار یك قوم و نژاد خاص در ایران توسط قوم و نژادی دیگر روایت شده باشد.
اما گروهی معتقدند برخلاف نظر شما چه در گذشته و چه همین امروز در برخی از نقاط كه هنوز ساختارهای قومی و قبیله‌ای برقرار است، اقوام و طوایفی هستند كه به كارها و وظایفی كه در سلسله‌مراتب و فرهنگ آن منطقه پست محسوب می‌شود، اشتغال دارند. سلمانی، ختنه كردن پسران، تیمارداری اسب و حتی در پاره‌ای مواقع نواختن سازهای محلی از آن دسته شغل‌هایی است كه فقط این اقوام انجام می‌دهند و بقیه اقوام به دلیل اینكه آنها را كارهای پست می‌دانند انجام نمی‌دهند. علاوه بر این برقراری رابطه خویشاوندی و ازدواج با این اقوام از سوی دیگران هم در آیین منطقه‌ها انجام نمی‌شود. اینكه می‌گویم مربوط به گذشته نیست همین الان این رویه در برخی نقاط كشور مرسوم است و رواج دارد. آیا اینها مصداق نژادپرستی نیست؟
نه، من موافق نیستم. در همه جوامع بحث سلسله‌مراتب هست. این را باید از زاویه بحث فرادست و فرودست دانست كه در همه جا هم رایج است و از نگاه جامعه‌شناسان هم برای جوامع امر لازمی است. واقعیت اجتماعی را نباید نادیده گرفت. الان در پیشرفته‌ترین جوامع هم گروه‌هایی هستند كه در سلسله‌مراتب اجتماعی در رده‌های بالای اجتماعی قرار می‌گیرند و گروهی در دسته‌های پایین. برخی شرایط نامناسبی دارند و حتی در سطوحی افرادی هستند مانند كارتن‌خواب‌ها. امروز اگر به مراكز كارتن‌خواب‌ها بروید ممكن است افرادی را ببینید كه پیش از این جزو طبقه فرادستان بوده‌اند اما حالا شأن و جایگاه اجتماعی خود را به دلایلی از دست داده‌اند و نوع رفتاری كه با آنها می‌شود با توجه به موقعیت جدیدشان است. این نژادپرستی نیست. این را باید بی‌عدالتی اجتماعی دانست. در ایران افرادی هم هستند كه از یك پایگاه اجتماعی پایین آمده و رشد كرده باشند ولی الان كسی از آنها نمی‌پرسد كه اهل چه طایفه و قومی هستند. تبعیض‌گرایی به این معناست كه چون شما متعلق به فلان نژاد خاص هستید باز هم آن نگاه پست به شما وجود داشته باشد.
این در بافت‌ها و شهرهای مدرن هست، اما در بافت‌های سنتی كه در كشور ما كم هم نیست آن اقوام خاصی كه به آن اشاره كرده‌ام ولو اینكه به لحاظ اجتماعی پایگاه‌شان رشد كند هنوز هم به دلیل اینكه از آن قوم و نژاد هستند در جامعه پذیرفته نمی‌شوند و با آنها رابطه خویشاوندی برقرار نمی‌شود و...
در گذشته جامعه حالت دولت- ملتی و شهروندی نداشت و قومی و قبیله‌ای بود. در آن ساختار هم هر قوم و قبیله‌ای به لحاظ زیستی، فرهنگی، حتی نوع پوشش و زبان و... بسیاری از مسایل عرصه خاصی برای خود داشتند. آن مردم هم در درون طایفه خود تعریف می‌شدند، از طرفی برای اینكه انسجام قوم و طایفه برقرار بماند و متلاشی نشود، خویشاوندی و ارتباط و نوع اقتصاد و موارد دیگر را در درون طایفه انجام می‌دادند. یعنی نوع روابط به گونه‌ای بود كه در درون طایفه انسجام به میزان بالا و با طوایف دیگر فاصله اجتماعی به نسبت زیاد بود. امروزه اما در جوامع مدرن فاصله‌های قومی برداشته شده است. از سال 1300 به این سو حالت قومی در حال از بین رفتن و زندگی مدرن در اكثر مناطق كشور در حال رایج شدن است. اما اگر این طوایف در عرصه‌هایی هنوز مقداری از ضرورت‌ها را برای بقای خود به این شكل عملی می‌كنند به اعتقاد من طبیعی است. اما اگر همان طوایف در درون شهرها زندگی كنند و زیست‌مدرن داشته باشند ولی همچنان به شكل سابق زیست كنند آنگاه بحث تبعیض مطرح می‌شود. یعنی رفتار تبعیض‌گرایانه رفتاری است كه حتی اگر ضرورت‌های محیطی خود را از دست بدهد باز هم به همان شكل بروز پیدا و فاصله اجتماعی را حفظ كند. اما الان به صورت مشخص در تهران نژادها، قوم‌ها، طوایف و ملت‌های مختلف در كنار هم در حال زندگی كردن هستند بدون آنكه مساله و بحث خاصی از این لحاظ مطرح باشد.
حالا برویم سراغ بحث افغان‌ها. در موارد زیادی دیده شده كه رفتار مربوط به كوچه و خیابان و حتی نوع خطاب قرار دادن افغان‌ها توسط مردم ما ناپسند و نامناسب است. نوع برخورد و مباحثی كه پیش آمده است این ظن را تقویت می‌كند كه گویا ایرانی‌ها خود را به لحاظ نژادی برتر از افغان‌ها و آنها را از اقوامی پست می‌دانند، شما این را چطور می‌بینید؟
این را باید از چند لحاظ نگاه كرد. برخی سوء مدیریت‌ها را نباید به پای همه مردم ریخت. قرن‌هاست كه ایرانی‌ها با افغان‌ها در یك محیط اجتماعی در حال زندگی كردن هستند. نمی‌گویم آنها بخشی از ما هستند یا ما بخشی از آنها اصلا بحث این نیست، بحث این است كه در یك سرزمین بزرگی شامل اقوام و نژادهای مختلف زندگی كرده‌ایم. الان در بسیاری از شهرها و روستاهای شرقی كشور بسیاری از مردم به لحاظ شكل و قیافه شبیه افغان‌ها هستند. در آن سو در افغانستان هم در هرات و برخی نقاط دیگر بسیاری از افغان‌ها شكل و قیافه كاملا ایرانی دارند. و یك نكته دیگر هم اینكه چون افغان‌هایی كه به ایران آمده‌اند از یك‌سری قوم خاص هستند ما فكر می‌كنیم افغان‌ها شكل خاصی دارند در صورتی كه بسیاری از آنها كاملا شبیه ایرانی‌ها هستند. سال‌هاست كه ما میزبان جمعیت زیادی از افغان‌ها هستیم. تجربه شخصی خودم را دست‌كم بگویم كه در این سال‌ها افغان‌ها و ایرانی‌‌ها با احترام متقابل در كنار هم زندگی كرده‌اند. اینكه گفته می‌شود افغان‌ها را بد خطاب قرار می‌دهیم یا با آنها بد برخورد می‌شود این به دلیل این است كه متاسفانه در اتفاقات 30سال اخیر بخش خاصی از افغان‌ها به ایران آمده‌اند كه جزو رده‌های پایین جامعه افغانستان محسوب می‌شوند. افراد فرهیخته و نخبه آنها به اروپا و آمریكا رفته‌اند، بسیاری از آنها هم به رده‌های بالایی دست یافته‌اند. اما ایران چون نزدیك بوده افرادی با بضاعت كمتر و به صورت انبوه به ایران آمده‌اند. عمدتا اقشار روستایی و با مهارت پایین هم به ایران آمدند.
اما آیا این موضوع به دلیل این نیست كه چون شماری از كارفرمایان می‌خواهند بیشتر بر كارگر تسلط داشته باشند افغان‌ها را انتخاب می‌كنند كه به لحاظ قانونی و... هم دست‌شان به جایی بند نیست اما كارگر ایرانی به نسبت بر حقوق خود واقف و كار اضافه خواستن از او سخت‌تر است؟
نه الزاما این طور نیست، من از كسی كه بهتر كار كند خوشم می‌آید و او را تجلیل می‌كنم، در عرصه‌های دیگر هم همین‌طور است. آیا ما مواردی داشته‌ایم كه ایرانی‌ها به شكل سازماندهی‌شده افغان‌ها را سر به نیست كنند و در جایی از كشور نهضت ضدافغان راه‌اندازی یا تشكیلاتی برای مقابله با آنها ایجاد شود؟ آیا ما مواردی مشابه آنچه در كشورهای باسابقه در مساله تبعیض‌گرایی رواج داشته یا دارد، داشته‌ایم؟ تبعیض‌گرایان بدون در نظر داشتن ذره‌ای تفاوت فقط به صرف بودن از یك نژاد خاص بعضی افراد را یك‌جا از بین می‌برند. در ایران كجا و چه زمانی چنین موردی داشته‌ایم كه به دلیل نژاد كسی را كشته باشند؟ در بسیاری از مواقع افغان‌ها در ایران امین مردم شده‌اند. این یعنی مردم اعتماد كرده‌اند. كجای دنیا چنین چیزی هست؟ این در حالی است كه به هر حال افغان‌ها اهالی یك كشور دیگر و بیگانه هستند. در خارج ایرانی‌ها هم هر كاری كنند خارجی محسوب می‌شوند. در ایران هم به هر حال طبیعی است كه نمی‌توان انتظار داشت افغان‌ها بتوانند مثل بقیه مردم و ساكنان این كشور در رابطه معامله، خویشاوندی و... باشند، چون به از بین رفتن هویت منجر و مشكلات دیگری درست می‌شود. همین الان موارد زیادی از ازدواج ایرانی‌ها و افغان‌ها داریم. این نشانه این است كه برخی از مردم آنها را پذیرفته‌اند.



نوع مطلب : مصاحبه ها 

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
Foot Pain
دوشنبه 16 مرداد 1396 02:19 ب.ظ
I think this is one of the most significant info for me.
And i am glad reading your article. But want to remark on few general things, The web site style is perfect, the articles is really excellent
: D. Good job, cheers
What causes pain in the Achilles tendon?
یکشنبه 15 مرداد 1396 03:18 ب.ظ
I know this website presents quality based articles
and other material, is there any other site which provides these kinds of information in quality?
http://synonymousrunt2.snack.ws
جمعه 13 مرداد 1396 07:07 ب.ظ
Hey there! I just wanted to ask if you ever have any issues with
hackers? My last blog (wordpress) was hacked and I ended up
losing many months of hard work due to no data backup.
Do you have any solutions to stop hackers?
https://kristiekappa.wordpress.com
شنبه 7 مرداد 1396 01:11 ب.ظ
You actually make it appear really easy along with
your presentation however I in finding this matter to be really something that I
feel I'd by no means understand. It seems too complicated and very extensive for me.
I'm having a look ahead in your subsequent put up, I'll attempt to get the cling of it!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر