تبلیغات
سعید معیدفر - استرس

استرس

نویسنده : معیدفر
تاریخ:پنجشنبه 12 مرداد 1391-06:06 ب.ظ

هرچند استرس و فشارهای روحی و روانی یکی از ویژگیهای اجتناب‌ناپذیر زندگی امروزی است، شناخت عوامل به وجود آورنده آن می‌تواند ما را در جلوگیری و کنترل استرس یاری دهد. دکتر سعید معیدفر استاد جامعه‌شناسی دانشگاه تهران در این باره با ما سخن می‌گوید.

1. استرس در مفاهیم جامعه‌شناختی چگونه تعریف می‌شود؟

واژه استرس که مفهوم تحت اللفظی آن فشار عصبی است، پیش از هرچیز یک مفهوم روانشناختی است و روان شناسان برای تعیین میزان استرس افراد آزمونهایی را بکار می‌گیرند که درصورت بالا بودن میزان استرس، فرد بعنوان بیمار روحی و روانی قلمداد می‌گردد.

در جامعه‌شناسی به خصوص از دهه 40، مشکلات روحی و روانی در زمره مسایل اجتماعی، مورد تحلیل و بررسی جامعه شناسان قرار گرفت که استرس نیز از جمله این مشکلات روحی، روانی است. در این رابطه است که استرس در زمره یکی از مسایل اجتماعی در جامعه‌شناسی قابل بررسی است. گفته می‌شود که استرس مساله‌ای است که جوامع مدرن یا امروزی با آن روبرو هستند. به عبارتی در کلان‌شهرهاست که به دلیل افزایش روزافزون تراکم جمعیت مقوله استرس بطور عمده به چشم می‌خورد و این مساله از آنجا ناشی می‌شود که در جوامع امروزی پدیده‌هایی مانند گم‌شدگی فرد در جامعه، فشردگی و همچنین سرعت و شتاب‌زدگی کاملا قابل مشاهده است. تعجیل افراد در زندگی جدید برخلاف گذشته به رفت و آمدها و همچنین به مناسبات و تعاملات اجتماعی رنگ تازه‌ای بخشیده است. چرا که امروزه این تکاپو و حرکت انسانهاست که سرنوشت آنها را تعیین می‌کند. بنابراین با جامعه‌ای روبرو هستم که سرعت جزو ماهیت آن است و فزایندگی این سرعت امکان آرامش و استقرار را از افراد گرفته است. به همین دلیل ویژگی افراد در جوامع امروزی اندیشه بیشتر به «شدن» است تا «بودن». اینجاست که سعی برای رسیدن به خواسته‌های روزافزون از عمده­ترین عوامل استرس‌زا محسوب می‌شود. از دیگر عوامل استرس (همانطور که اشاره شد) گم­شدگی و ناشناختگی است. اگر در گذشته انسانها در ناملایمات و دشواریهای زندگی یار و مددکار یکدیگر بودند، امروز با تنهایی انسان در جامعه روبرو هستیم. چندان که ناشناختگی فرد از سوی افراد و گروهها موجب طرد او شده و این طرد و در نهایت تنهایی موجب ترس و نگرانی و استرس خواهد شد. از دیگر سو زندگی در جوامع توسعه یافته آسان نیست. عواملی مانند تورم، کمبودها و همچنین پدیده آسیبهای اجتماعی فرد را دچار وحشت و نگرانی میکند. در این میان انسان همواره با پرسشهای نگران کننده‌ای روبروست. پرسشهایی از قبیل اینکه آیا فرد می‌تواند نیازهای خود را تامین کرده و به خواستها و آرمانها برسد، ذهن او را دچار چالش و استرس می‌کند. بحرانهای اقتصادی نیز در عدم آرامش روانی افراد بی‌تاثیر نیستند. بعنوان مثال افرادی که دارایی خود را تحت عنوان بورس ، وارد سرمایه گذاریهای کلان اقتصادی می‌کنند، همواره افزایش یا کاهش ناگهانی این سرمایه برایشان استرس‌آور است.

آسیبهای اجتماعی نیز که یکی از ویژگیهای کلان شهرهاست در به وجود آمدن استرس بی‌تاثیر نیستند. مسئله مهاجرتها و همچنین نزاعهای اجتماعی که از جمله آسیبهاست، در ترویج ناآرامی اجتماعی و همچنین استرس نقش عمده‌ای دارد.

در عرصه سیاسی، عدم ثبات در فضای سیاسی یک جامعه یا در محیط بین‌الملل، درگیرشدن یک کشور درجنگ یا اعمال شدن تحریمها برضد آن، می تواند در بالا رفتن استرس نقش بسزایی داشته باشد. در مجموع بی‌ثباتی در تمامی عرصه‌ها مانند سیاسی و اجتماعی می‌تواند موجب پدید آمدن استرس برای فرد وجامعه باشد.

 

2. عوامل به وجود آورنده استرس کدامند و در جامعه ایرانی کدام دسته از عوامل نقش مهمتری ایفا می‌کنند؟

در ارتباط با عوامل کلان استرس، بخصوص در صحنه جهانی و بین‌الملل بحث شد. در ادامه اگر بخواهیم به مسائل مربوط به ایران و عوامل استرس‌زا در جامعه ایرانی بپردازیم باید اضافه کنیم که در این مبحث، پیش از هرچیز نکته قابل تامل رشد شهرنشینی است. اگر در گذشته بیست تا سی درصد جامعه، شهرنشین بوده و مابقی این میزان جمعیت روستایی را تشکیل میداده است، امروزه این آمار برعکس شده و بیش از هفتاد درصد شهرنشین داریم. طبیعی است که این افزایش نرخ شهرنشینی خواه ناخواه از عوامل بوجود آورنده استرس محسوب می‌شود. علاوه بر این نکته و تمام نکاتی که در افزایش استرس در کلانشهرها حائز اهمیت بوده و به آنها اشاره کردیم، جامعه ایرانی دچار نوعی بی‌ثباتی در عرصه‌های گوناگون است. در بعد اقتصادی همانطور که می‌دانیم ما یکی از بالاترین نرخهای تورم را درسطح منطقه داریم و این در حالی است که نرخ بیکاری نیز در کشور ما نگران کننده است. به عبارتی تورم و بیکاری دو پدیده‌ای است که در کنار هم بحران اقتصادی را بوجود آورده است. ترس و نگرانی از نداشتن شغل یا از دست دادن آن از یک سو و نرخ روزافزون تورم از سوی دیگر، از عوامل تشدید استرس در جامعه محسوب می‌شود. بالا رفتن جمعیت جوان و در راستای آن افزایش نیروی کار و تعطیلی کارخانه‌ها و واحدهای اقتصادی –بخصوص درسالهای اخیر- پدیده نگران کننده بیکاری را رقم زده است. در این میان نمی‌توان از فشارها و تحریمهای اقتصادی که از بیرون بر کشور ما وارد می‌شود چشم‌پوشی کرد. در همین چهارچوب کشور ما سالها پیش وارد جنگی شد که امروزه آسیب‌دیدگان و مجروحان این جنگ حضور دارند. جدا از همه اینها ناآرامیهای سیاسی است که در چند سال اخیر گریبان‌گیر جامعه شده و این مساله‌ای است که ضمن گسترش بی‌اعتمادی اجتماعی، ترس و نگرانی را از مبهم بودن آینده سیاسی موجب می‌شود. به عبارتی درگیری فکری گروههای مختلف فکری و سیاسی از یک سو و احساس بی‌حاصلی سیاسی مردم که موجب پایین آمدن میزان مشارکت‌شان در تحولات و تصمیم‌گیریهای سیاسی گردیده از سویی دیگر، عامل دیگری است که استرسها و فشارهای روحی و روانی را در جامعه افزایش می‌دهد. در کنار این عوامل اصلی که فضای اجتماعی وسیاسی جامعه را متشنج نموده سایر بنیانهای اجتماعی از جمله خانواده نیز تحت تاثیر همین چالشها با مشکل روبرو شده اند. خانواده که روزی محلی برای آرامش و تسلی روحی افراد بود، امروزه براثر سرریز شدن مشکلات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی دیگر چندان آرام و امن نیست. طبیعی است که وقتی خانه که ما آن را مسکن یعنی محل آرامش و تسکین افراد می‌نامیم، اینگونه متشنج باشد، میزان فشارهای روحی و روانی در جامعه نیز چند برابر می‌شود. اینجاست که جوانان نیز در این میان، میل کمتری به تشکیل خانواده از خود نشان داده و این تنهایی خود عامل بسیار موثر دیگری در تشدید استرس و فشارهای روانی جوانان است. خشونتها و ناهنجاریهای اجتماعی نیز در این فضا رشد کرده و همه بنیانهای اجتماعی از خانواده گرفته تا نهادهای اجتماعی و سیاسی را با مخاطرات جدی روبرو می‌سازد.

3. جناب استاد، جدا از بحث کاهش استرس، بحث مهار استرس و سعی در کاهش تاثیرات آن در روابط اجتماعی نیز وجود دارد. دراین زمینه چه راهکارهایی مطرح می‌شود؟

 

امروزه در جامعه‌شناسی و یا کلی‌تر بگوییم در حوزه علم، این بحث مطرح است که برای مهار یا از بین بردن پدیده‌ای عوامل آن را شناخته و در حذف آنها بکوشیم. وقتی عوامل استرس و فشارهای روحی و روانی در جامعه شناخته شد، بهترین راه برای مهار استرس حذف عوامل آن است. پیش‌تر به بی‌ثباتی‌های اجتماعی، اقتصادی وسیاسی اشاره شد که فشارهای عصبی را افزایش می‌دهد. حال ما باید با حذف علت این فشارها در جهت ثبات جامعه و خانواده گام بر داریم. دراین میان توجه جدی به مساله اوقات فراغت و گسترش شادی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در جامعه ما توجه به این مثل که «خنده بر هر درد بی‌درمان دواست» به فراموشی سپرده شده و مساله نگران کننده آن است که در کنار بالا بودن فشارهای عصبی، شاد بودن و تفریح نیز در جامعه ما اندک و محدود است. زمانی می‌اندیشیدیم که فراغت اساسا امری ناپسند بوده ونوعی بی‌هدفی و دور شدن از تعالی و تکامل است. غافل ازآنکه خود این فراغت می‌تواند فرصتی برای اندیشیدن به رشد و تعالی و اتصال به خداوند و کمک خواستن از او فراهم آورد. ما به مساله فراغت توجه نمی‌کنیم. در حالی که در جوامع پیشرفته توجه به اوقات فراغت و شادی همه گروههای سنی دارای اهمیت است. این تقصیر متوجه برنامه‌ریزان و فعالان اجتماعی ماست که به امر فراغت بی‌توجه بوده و برای آن برنامه‌ای ندارند. باید برای حرکت به سوی جامعه‌ای شاد و پرانرژی گام برداریم. جامعه‌ای که در «محتوا» دین‌مدار و قانونمند بوده و تنها به ظواهر اکتفا نکند. در تعالیم دینی برای شاد بودن و مهار فشارهای عصبی برنامه‌هایی وجود دارد که متاسفانه ما به تعبیر امیر مومنان علی (ع) پوستین وارونه‌ای از دین ارائه داده ایم که همانا چهره خشن از دیانت است.

4. حکومتها و به تبع آن رسانه‌های جمعی چگونه می‌توانند در کاهش استرس افراد جامعه نقش ایفا کنند؟

همانطور که اشاره شد حکومتها می‌توانند در جهت حذف عوامل به وجود آورنده استرس گام بردارند و برای تقویت ثبات‌های اجتماعی و سیاسی تلاش کنند و زمینه‌های شادی و نشاط را افزایش دهند، که متاسفانه خلاف این امر مشاهده می‌شود. اما نقش رسانه‌ها باتوجه به اینکه ارتباط افراد با آنها در هنگام اوقات فراغت است بسیار مهم جلوه می‌کند. رسانه نباید تا این حد صحنه نزاعهای فکری و سیاسی باشد. رسانه‌ها ضمن آنکه باید در زمینه شادی و نشاط گام بردارند، لازم است که از بروز تنشها و درگیریهای اجتماعی و سیاسی بی‌حاصل جلوگیری کنند. رسانه‌ها می‌توانند با انعکاس الگوهای صحیح اخلاقی و سعی در ترویج روحیه شادی و نشاط نیز موجب کاهش استرس شوند.

 

سیدمحسن حسینی طاها روزنامه همشهری

 



نوع مطلب : مصاحبه ها 

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
Why is my Achilles tendon burning?
پنجشنبه 16 شهریور 1396 04:22 ق.ظ
Excellent post. I was checking constantly
this blog and I am impressed! Very useful information particularly the last part :
) I care for such information much. I was seeking this certain info for
a very long time. Thank you and good luck.
Can you lose weight by doing yoga?
سه شنبه 17 مرداد 1396 05:38 ق.ظ
Hi there, this weekend is good in favor of me,
because this occasion i am reading this wonderful educational paragraph here at my house.
Can stretching help you grow taller?
شنبه 14 مرداد 1396 10:09 ب.ظ
Howdy! I simply would like to give you a big thumbs up
for your great info you have got right here on this post.

I'll be returning to your website for more soon.
http://albatooman.hatenablog.com/entry/2015/06/25/191529
پنجشنبه 21 اردیبهشت 1396 04:05 ق.ظ
Hi there, You have performed an excellent job.
I'll definitely digg it and in my view recommend to my friends.
I am confident they'll be benefited from this site.
BHW
پنجشنبه 31 فروردین 1396 09:58 ب.ظ
Good post. I absolutely appreciate this site. Keep writing!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر