تبلیغات
سعید معیدفر - متن سخنرانى دکتر معیدفر در مراسم تجلیل از پژوهشگران فرهنگى قم آذرماه 1380

متن سخنرانى دکتر معیدفر در مراسم تجلیل از پژوهشگران فرهنگى قم آذرماه 1380

نویسنده : معیدفر
تاریخ:یکشنبه 23 مرداد 1390-11:41 ق.ظ

مراسم تجلیل از پژوهشگران اقدام شایسته‏اى است که از سال 1375، در حوزه معاونت پژوهشى وزارت فرهنگ وارشاد اسلامى آغاز شده است. خوشبختانه امروز این فعالیت، بالیدن گرفته و هر سال به صورت استانى، سراسرى و حتى بین‏المللى تلاش پژوهشگران را ارج مى‏نهند و با معرفى آثار و تشویق آنها، باعث تقویت امر پژوهش، که اساس تحولات یک جامعه است، مى‏شوند.

 توجه به امر پژوهش و در نتیجه فرهنگ، به خاطر ماهیت فرهنگى انقلاب ما مى‏تواند از اقدامات اساسى باشد. خوشبختانه بعد از انقلاب اسلامى براى امور فرهنگى، تلاش‏هاى گسترده‏اى انجام گرفته است. آمار دانش پژوهان و دانشجویان و تعداد فارغ‏التحصیلان دانشگاهى و میزان علاقه‏مندى نسل جدید به تعلیم و تربیت با سال‏هاى قبل از انقلاب قابل مقایسه نیست. این مسأله خود مى‏تواند منشاء تحولات اساسى و اصلاحات بنیادى گردد. در حوزه دانش، دو بخش انتقال دانش و تولید دانش را مى‏توانیم از هم تفکیک کنیم. آن‏چه که در جامعه ما بعد از انقلاب رخ داده تقویت بخش انتقال دانش بود؛ یعنى افزایش تعداد دانش پژوهان و دانشجویان در عرصه تعلیم و تربیت، عمدتا محصول انتقال دانش بوده است. البته این امر خود به خود باعث به وجود آمدن انتظارات و توقعاتى خواهد شد که مهمترین آنهانیز افزایش سطح دانش و معرفت و تولید دانش است. ما در زمینه انتقال دانش موفق بودیم ولى متأسفانه در زمینه تولید دانش رشد مؤثرى نداشته‏ایم. به اعتقاد بنده، تولید دانش نیازمند شرایط خاصى است. وقتى تاریخ تمدن‏ها و ملل را مطالعه مى‏کنیم، مى‏بینیم که تولید دانش چیزى نیست که به سادگى در جامعه به وجود آید. گاهى اوقات بایستى دوره‏هاى تاریخى بگذرد تا شرایط تولید دانش محقق شود. البته در هر دوره‏اى افراد انگشت شمارى به طور پراکنده به تولید دانش مبادرت ورزیدند ولى به خاطر فراهم نشدن زمینه تاریخى تلاش آنان ثمربخش نبوده است.

امروزه اگر به کشورهاى پیشرفته نگاه کنیم، مى‏بینیم که تولید دانش، نتیجه پژوهش‏هاى علمى متراکم و پیوسته‏اى است که در آنجا به طور گسترده انجام مى‏شود. وجود معدودى از پژوهشگران براى تولید دانش کافى نیست؛ چرا که تحولات و نیازهاى جامعه با سرعت فزاینده‏اى رو به افزایش است. به همین دلیل نمى‏توانیم دل خوش کنیم که در کشور ما این تعداد انگشت شمار وجود دارد. ما نیازمند انبوهى از متفکران و پژوهشگران هستیم تا بتوانند پاسخگوى نیازهاى جامعه در عرصه‏هاى سیاسى، فرهنگى و اجتماعى باشد. بایستى شرایط خودمان را بررسى کنیم، ببینیم چه موانعى وجود دارد که نمى‏گذارد در کشور ما تولید علم و دانش صورت گیرد. به نظر من، یکى از موانع اصلى تولید دانش، شرایط اجتماعى و فرهنگى جامعه است. ابن‏خلدون معتقد است که یکى از اولین شرایط ضرورى براى تولید علم و دانش، برطرف شدن ضرورت‏هاى جامعه است. در جامعه‏اى که همچنان درگیر ضرورت‏هاى اولیه زندگى خود است، ممکن است با پژوهشگرانى به صورت انفرادى روبرو شویم، اما نمى‏توان انبوهى از پژوهشگران را در آن جامعه یافت. بنابراین یکى از موانع تولید علم، ضرورت‏هاى اولیه و حیاتى جامعه است.

مانع بعدى در راه تولید دانش، که در عرصه عمومى جامعه ما وجود دارد، مسأله فقدان تمایزپذیرى است. متأسفانه ما در جامعه خودمان، چه در دانشگاه‏ها و چه در حوزه‏ها، شاهد هستیم که بسیارى از امور در یکدیگر تداخل پیدا کرده و عرصه‏هاى متعدد حیات اجتماعى ما آنطورى که باید، تفکیک نشده‏اند. یعنى اگر ما در نهادى یا سازمانى مشکل داریم، این مشکل به همه نهادها و سازمان‏ها و در نتیجه جامعه نیز سرایت مى‏کند.

مثلاً من به عنوان یک محقق، زمانى که مى‏خواهم تعمق و تمرکز کنم و نهایتا پاسخى براى نیازهاى جامعه خودم پیدا کنم، شرایط اجتماعى اجازه چنین تمرکزى را نمى‏دهد. تداخلى که در حریم‏هاى زندگى اجتماعى ما پدید آمده، امکان تمرکز را از یک محقق و پژوهشگر مى‏گیرد. بخش مهمى از پژوهشگران ما نیاز به چنین تمرکزى دارند و این تأمل و تعمق نیازمند شرایط سالم عرصه‏هاى مختلف حیات اجتماعى است.

یکى دیگر از مشکلاتى که در ارتباط با تولید دانش براى پژوهشگران ما وجود دارد، عدم شکل‏گیرى یک سازمان اجتماعى براى تولید علم و دانش مى‏باشد، سازمانى که یک نوع رابطه‏اى سالم بین همکارى و رقابت علمى ایجاد کند. یکى از مشکلات جدى، عدم رابطه متعادل و مناسب بین رقابت و همکارى است. گاهى اوقات دانشگاه‏ها و حوزه‏هاى علمیه چنان درگیر رقابت مى‏شوند که اصل همکارى را فراموش مى‏کنند. براى تولید دانش و تمرکز و تأمل نیاز به همکارى علمى وجود دارد. ما در مراکز مختلف علمى دنیا، همکارى‏هاى بسیار نزدیک علمى را، در عین رقابت، به خوبى احساس مى‏کنیم. پژوهشگر در آنجا به هر مکان علمى که مى‏رود مورد استقبال قرار مى‏گیرد و با نشان دادن یک برگ هویت، مراکز علمى امکانات خودشان را در اختیار او قرار مى‏دهند، اگرچه با هم رقابت علمى هم دارند. متأسفانه در کشور ما چنین سازمان اجتماعى وجود ندارد. در این محیط گاهى چنان رقابت شکننده‏اى وجود دارد که پژوهشگران در همان مراحل اولیه از ادامه کار پژوهشى منصرف مى‏شوند. فقدان اطلاع‏رسانى سالم و اساسى در جامعه نیز نتیجه همین عدم همکارى حوزه‏هاى علمى است. مثلاً ما هر سال پژوهش فرهنگى سال را برگزار مى‏کنیم، فراخوان مى‏دهیم اما همواره عده‏اى باخبر نمى‏شوند. این به خاطر این است که نظام اطلاع‏رسانى ما درست نیست و نمى‏دانیم که چه تحقیقاتى و در چه زمینه‏هایى صورت گرفته است و این دقیقا به علت همین عدم همکارى است. گاهى نیز رقابت چنان شکننده مى‏شود که تبدیل به حذف رقیب مى‏شود. بنابراین نبود یک سازمان اجتماعى دانش و علم که بتواند مجموعه فعالیت‏هاى محققان و پژوهشگران را هماهنگ ساخته و به همه افراد خدمات همه جانبه ارایه دهد، یکى از مشکلات اساسى و موانع اصلى تولید دانش در کشور ما است.

اعتقاد به این که علم یک محصول جهانى است و همه ملت‏ها و جوامع در آن دخالت دارند امرى عمومى است و اختصاص به هیچ کشور و ایدئولوژى خاصى نیست. بشریت از ابتداى تاریخ تا انتها مدیون جهانى بودن علم است. فرهنگ مسلط جامعه ما نیز با خصلت جهانى بودن علم حرکت مى‏کند. عالم و دانشمند داراى وطن است اما علم وطن ندارد؛ به همین دلیل شخص متفکر و عالم مى‏تواند تعلقات عاطفى، قومى و ایدئولوژیکى داشته باشد، اما علم این تعلقات را نمى‏پذیرد. شایسته‏سالارى در مورد علم واقعیت انکارناپذیرى است؛ به این معنا که آن کس که استعداد و توان دارد بایستى در حیطه دانش و علم وارد شود و به تولید علمى بپردازد. ما نباید تعلقات عاطفى خودمان را در زمینه‏هاى علمى دخالت دهیم. تولید علم محصول همکارى مشترک همه پژوهشگران است و به همه دنیا نیز تعلق دارد. هیچ جامعه‏اى نمى‏تواند علم را در میان دیوارهاى خودش محبوس کند. بنابراین محصول علوم نیز متعلق به تمامى اجتماعات است.

یکى دیگر از موانع تولید علم، شک سازمان یافته است. به این معنا که علم مى‏تواند سؤالاتى در خصوص ویژگى‏هاى مختلف جامعه مطرح کند که ممکن است این سؤالات با گرایشات عاطفى و ایدئولوژیکى جامعه در تضاد باشند. یک اندیشمند و متفکر باید همیشه این امکان را داشته باشد که فراتر از الزامات و اجبارهاى مسلط جامعه بیندیشد. ما در گذشته شاهد بودیم که اندیشمندى مى‏آمد و اعتقادات و گرایشات اجتماعى را مورد شک و تردید قرار مى‏داد و با او برخورد مى‏کردند ولى این برخوردها کم کم تعدیل شد و شک سازمان یافته و دستورى مورد پذیرش قرار گرفت. اندیشمند و متفکر اگر نتواند شک سازمان یافته داشته باشد و امور ظاهرا بدیهى را زیر سؤال ببرد، تولید دانش هم اتفاق نمى‏افتد و همه مصرف کننده خواهند بود. همه منتظرند ببینند چه اتفاقى رخ مى‏دهد. بنابراین یکى دیگر از مشکلات ما، در تولید دانش عدم پذیرش شک دستورى و سازمان یافته است. در تفکر علمى، اعتبار علمى به آن است که با آزمون و تجربه درستى آنهامعلوم شود، و اگر این آزمون صورت نپذیرد متفکر و عالم بایستى در آن مسأله شک کند و همین شک سازمان یافته است. تا زمانى که این فلسفه نوین پایه‏ریزى نشود و تا زمانى که صلاحدیدها و مصلحت‏ها در تولید دانش دخالت کنند، هیچ دانشى تولید نخواهد شد.

خلاصه این که، الزام‏ها و تعهدهاى عاطفى که در زندگى ما وجود دارند و به جامعه، فرهنگ خانواده، مذهب و اطرافیان ما مربوط‏اند، موانع تولید دانش مى‏باشند. اما چگونه مى‏توان ضمن داشتن این زمینه‏هاى انگیزشى و حفظ جنبه‏هاى عاطفى، و در عین اجتناب از تعصب‏هاى گروهى، به تحقیق و پژوهش مبادرت ورزید. این مسأله یکى از مسایلى است که باید آن را حل کنیم. امیدواریم به جایى برسیم که دانشگاه‏ها و حوزه‏هاى ما که متولیان اصلى تولید دانش هستند، بدون داشتن هر دغدغه فراعلمى فعالیت‏هاى خود را سامان دهند. و راه‏حلى پیدا شود تا آینده‏اى پربار در عرصه تحقیق و پژوهش و در نتیجه تولید دانش داشته باشیم و هر سال ثمره‏هاى آن را در این محافل و مجالس ارایه کنیم و بتوانیم نیازهاى جامعه خود را پاسخ دهیم.

نامه قم :: پاییز و زمستان 1380 - شماره 15 و 16



نوع مطلب : مصاحبه ها 

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
feet problems
شنبه 25 شهریور 1396 02:39 ق.ظ
Nice post. I learn something totally new and challenging on websites I stumbleupon everyday.
It will always be interesting to read through content from other writers and use a little something from their web sites.
What do you do for a strained Achilles tendon?
شنبه 7 مرداد 1396 06:10 ب.ظ
Woah! I'm really loving the template/theme of this blog.
It's simple, yet effective. A lot of times it's very hard to get that "perfect balance" between user friendliness and
visual appeal. I must say you've done a superb job with this.
Additionally, the blog loads super quick for me on Firefox.
Excellent Blog!
How do you get a growth spurt?
شنبه 7 مرداد 1396 02:30 ب.ظ
I am really impressed with your writing skills and also with the layout on your blog.
Is this a paid theme or did you modify it yourself? Anyway keep up the excellent quality writing, it is rare to see a nice blog like this one nowadays.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر